1- Vị trí

Nguyên Bình là xã miền núi vùng cao của tỉnh Cao Bằng, cách thành phố Cao Bằng 45 km về phía tây theo đường Quốc lộ 34.   

+ Phía Đông giáp xã Minh Tâm.

+ Phía Tây giáp xã Tĩnh Túc.

+ Phía Nam giáp xã Thành Công và xã Tam Kim.

           + Phía Bắc giáp xã Thanh Long

          - Tổng diện tích tự nhiên: 99,73 ha

2 – Hành chính

Trung tâm hành chính xã Nguyên Bình: Đặt tại Tổ 3, xã Nguyên Bình, Tỉnh Cao Bằng

           Xã Nguyên Bình có:

- Quy mô dân số: 2.101 hộ với 9.278 nhân khẩu.

- Thành phần dân tộc: Gồm 9 dân tộc anh em cùng sinh sống.

- Đơn vị tổ chức dưới cấp xã: Gồm có 25 xóm/(tổ dân phố cũ)

        3. Địa hình

        Do kiến tạo địa chất, địa hình huyện Nguyên Bình hình thành 2 vùng rõ rệt: vùng núi đá và vùng núi đất. Độ cao trung bình từ 800m đến 1.100m, thấp dần từ tây sang đông. Vùng núi đá chạy dài theo hướng tây - tây bắc bao quanh núi đất, nối tiếp nhau thấp dần về phía đông bắc.  Vùng núi đất bao gồm những dãy núi ở phía đông và phía đông nam nối tiếp nhau gợn sóng gối vào thềm núi đá tạo thành thế trụ vững chắc, bức tường ngàn đời che chắn nạn ngoại xâm.

Xen giữa những dãy núi đá, núi đất là những khu đồi đất nhấp nhô, độ cao 500m, có những đồng cỏ xanh. Núi đồi đồng cỏ, khoáng sản là những tiềm năng kinh tế của nhân dân các dân tộc Nguyên Bình.

        4 – Khí hậu

       Nguyên Bình nằm trong vùng khí hậu miền núi nhiệt dới gió mùa, nhiệt độ trung bình là 20ºC, nhiệt độ cao nhất là 36,8ºC và thấp nhất là 0,6ºC. Lượng mưa trung bình hằng năm là 1.670 mm (mức cao nhất 2.049 mm và thấp nhất 1.252mm). Độ ẩm không khí bình quân 82%.

       5 - Hệ thống sông ngòi

      Hệ thống sông, suối Nguyên Bình gồm 3 con sông lớn: Sông Nguyên Bình là một nhánh thượng nguồn của sông Bằng bắt nguồn từ Tĩnh Túc chảy qua các xã Nguyên Bình, xã Minh Tâm ra  Hòa An. Sông có dòng chảy lớn, nơi có độ dốc cao như đập Tà Sa, Nà Ngàn xây dựng được 2 trạm thủy điện nhỏ có công suất 850kW giờ cung cấp cho mỏ thiếc Tĩnh Túc. Sông Nhiên bắt nguồn từ núi Phia Oắc, xã Thành Công chảy qua các xã: Tam Kim, Bạch Đằng (Hòa An) là thượng nguồn sông Hiến đến thị xã Cao Bằng hợp lưu với sông Bằng. Sông Năng bắt nguồn từ Bảo Lạc qua xã Bằng Thành (Pắc Nặm,Bắc Cạn) chảy qua địa phận xã  Phan Thanh, Bành Trạch (Ba Bể, Bắc Cạn). Dọc theo các con sông là những cánh đồng nhỏ hẹp của các xã: Thể Dục, Minh Thanh, Bắc Hợp, Tam Kim; cánh đồng Phiêng Pha thuộc xã Mai Long bằng phẳng, nguồn nước dựa vào tự nhiên, khi hạn hán thì mất mùa. Ngoài ra còng có các khu ruộng bậc thang bên đồi núi ở  Thể Dục, Vũ Minh uốn lượn như một bức tranh.

         6 - Đất đai, tài nguyên rừng, tài nguyên khoáng sản

          Diên tích đất sản xuất nông nghiệp 5.048 ha, trong đó đất ruộng có 1.323 ha. Dọc theo các con sông là những cánh đồng nhỏ hẹp của: Thể Dục, Vũ Minh,  nguồn nước dựa vào tự nhiên, khi hạn hán thì mất mùa.  Đất nương rẫy 2.221 ha chủ yếu để trồng ngô và sắn. Cây lúa, ngô là cây lương thực chính của nhân dân xã Nguyên Bình. Đồng cỏ 1.150 ha phục vụ cho chăn thả gia súc (trâu, bò, dê, ngựa).

        Đất lâm nghiệp 67.242ha, tỉ lệ che phủ 54,04%,  trong đó diện tích rừng nguyên sinh còn khá lớn. Trong rừng, ngoài các loại gỗ quý như nghiến, lát, sến và các cây trúc, trẩu, hồi thông là những cây công nghiệp có giá trị kinh tế cao, còn có các loại động vật, thực vật quý hiếm như báo, nai, gấu, khỉ, lợn rừng và các loại lâm, thổ sản như: thảo quả, sa nhân, mộc nhĩ, nấm hương, măng trúc, măng mai...đó là những tiềm năng lớn của rừng núi Nguyên Bình.

         Dưới lòng đất có nhiều khoáng sản hiếm như: thiếc, sắt, titan, vonfram, vàng... dọc sông Nguyên Bình từ Thể Dục đến Vũ Minh là những nơi có vàng sa khoáng có hàm lượng cao từ 70 - 90%.

      Là xã nội địa Nguyên Bình có nhiều tuyến đường giao thông quan trọng đi qua. Quốc lộ 34 từ Khau Đồn,  ( Hòa An) qua các xã  Minh Tâm, xã Nguyên Bình, xã Tĩnh Túc,  Ca Thành, rồi qua xã Bảo Lạc, Bảo Lâm. Tỉnh lộ 212 trước đây là tuyến đường huyết mạch từ Hà Nội lên Thái Nguyên, Bắc Kạn đến thị xã Cao Bằng, được nối từ Nà Phặc qua Phúc Lộc (Ba Bể  - Bắc Kạn) đi qua trung tâm cụm Phia Đén, xã Thành Công, qua đèo Lê A gặp Quốc lộ 34 tại ngã ba Quang Thành. Tuyến tỉnh lộ 202 dài 18 km qua xã Nguyên Bình, xã Tam Kim đến khu di tích lịch sử rừng Trần Hưng Đạo. Ngoài ra còn có nhiều tuyến đường giao thông nông thôn được nâng cấp, cải tạo và mở mới, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu giao lưu, trao đổi hàng hóa trong và ngoài huyện, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân trong vùng ngày càng được nâng cao.

        Quê hương Nguyên Bình được thiên nhiên ưu đãi: có núi, sông, đồng ruộng, nương rẫy, khoáng sản, động thực vật phong phú. Đó là những tiềm năng vô cùng to lớn, nếu được đầu tư, khai thác hợp lý, sẽ tạo Nguyên Bình những điều kiện thuận lợi để phát triển nhanh và bền vững.